Sâm đại hành khô: củ tỏi đỏ sơ chế, phơi khô thế nào?
Sâm đại hành khô là củ tỏi đỏ bóc vỏ, thái mỏng, phơi khô. Xem củ lấy từ cây nào, sơ chế ra sao và đóng gói 0,5kg, 1kg thế nào. Nói rõ từng bước.
Nhiều khách hỏi em: sâm đại hành khô thực chất là phần nào của cây, làm ra sao? Câu trả lời ngắn: đó là củ màu đỏ của cây tỏi đỏ, được rửa sạch, bóc vỏ, thái mỏng rồi phơi khô. Bài này em kể từng bước, và vì sao người làm nghề giữ các bước đó.

Củ sâm đại hành lấy từ cây nào, mọc ở đâu?
Cây có tên khoa học là Eleutherine subaphylla Gagnep, thuộc họ Lay ơn (Iridaceae). Người ta còn gọi là tỏi đỏ, tỏi Lào, hành đỏ, hành Lào. Cái tên “sâm” có vì củ nhìn giống củ hành, mà bà con lại quý nên gọi thế.
Cây hay mọc hoang ở sườn đồi, bìa rừng hoặc dưới tán rừng. Một số nơi trồng lấy củ như Hòa Bình, Hà Tây, Nghĩa Lộ, Nghệ An, Hà Tĩnh. Cách trồng khá giản dị, chỉ cần vùi cây xuống đất như trồng hành, trồng tỏi.
Vì sao chỉ lấy phần củ đỏ?
Bộ phận dùng của cây là củ, loại củ có màu đỏ. Lá và rễ không nằm trong gói hàng. Em nói thẳng vậy để khách khỏi thắc mắc khi mở gói ra chỉ thấy toàn lát củ.
Màu đỏ là thứ dễ thấy nhất. Lát khô thường giữ sắc đỏ sẫm đến nâu đỏ. Củ nhìn nhạt màu, lẫn nhiều vụn lạ thì nên hỏi lại người bán trước khi chốt đơn.
Từ củ tươi đến lát khô: sơ chế từng bước ra sao?
Theo cách làm quen thuộc của bà con, các bước gồm:
- Đào củ khi thu hoạch, giũ bớt đất.
- Rửa sạch để bỏ đất cát bám quanh củ.
- Bóc lớp vỏ ngoài, phần vỏ khô, xơ.
- Thái mỏng thành từng lát.
- Phơi khô cho ráo hết nước.
Củ cũng có thể dùng tươi hoặc tán bột, nhưng dạng lát khô là dạng dễ cất giữ nhất. Em không ghi số giờ phơi hay nhiệt độ cụ thể, vì thời gian còn tùy nắng và độ dày lát. Ai cần biết chi tiết từng lô thì nên hỏi theo nhà cung cấp.
Vì sao phải thái mỏng rồi mới phơi?
Củ nguyên khối chứa nhiều nước, phơi lâu mà phần lõi vẫn ẩm. Ẩm bên trong là thứ dễ làm hàng bị mốc khi cất trong túi kín.
Thái mỏng thì các lát khô đều hơn. Lát mỏng cũng tiện cho người dùng, vì cho vào ấm hay nồi là tiếp xúc nước ngay, không phải đập hay chặt thêm.
Bóc vỏ trước khi thái cũng có lý do. Lớp vỏ ngoài xơ, dễ dính đất, để lại thì gói hàng lẫn nhiều mảnh vụn và nhìn kém sạch.
Lúc nhận hàng, bà con có thể tự kiểm ba điều đơn giản:
- Lát khô, giòn tay, bẻ có tiếng gãy nhẹ.
- Không có mùi hăng ẩm hay mùi lạ.
- Không có đốm mốc trắng hay xanh trên bề mặt.
Gói sâm đại hành khô ở Bách An Khang đóng thế nào?
Trên trang bán, sâm đại hành khô có hai quy cách:
- Gói 0,5kg: giá 100.000đ (giá gốc 120.000đ).
- Gói 1kg: giá 199.000đ.
Em chia hai cỡ để nhà ít người dùng gói nhỏ cho đỡ để lâu, còn nhà dùng nhiều thì lấy gói lớn. Chọn gói nào hợp với nhà mình là chuyện của mỗi người, em không khuyên thay.
Về cách dùng, bà con có thể dùng trong bếp hoặc ngâm rượu, nhớ theo lượng ghi trên nhãn. Củ có màu đỏ nên rượu ngâm ra màu đẹp mắt và mùi thơm, đó là điều người ngâm hay nhắc.
Khi nhận gói, em nhắc ba việc nhỏ. Một là để nơi khô ráo, tránh chỗ ẩm gần bếp nước. Hai là mở xong thì buộc kín miệng túi. Ba là dùng thìa khô, tay khô để lấy, vì một giọt nước lọt vào cũng đủ làm lát khô bị ỉu.
Tóm lại, sâm đại hành khô không có gì bí ẩn. Đó là củ đỏ của cây tỏi đỏ, làm sạch, bóc vỏ, thái mỏng, phơi khô và đóng gói. Hiểu các bước ấy rồi, nhìn gói hàng sẽ biết mình đang cầm cái gì.
Sản phẩm là thực phẩm, không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Người đang dùng thuốc, phụ nữ có thai hoặc cho con bú nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.